İbranameler ne zaman geçerli

Dr. Resul KURT

İbraname, işten ayrılan işçinin bu işyerindeki alacaklarının tümünü aldığını ve işverenden herhangi bir alacağının kalmadığını gösteren işçi tarafından imzalanmış bir belge olup, işçinin ileriki bir tarihte alacaklarını yargıya başvurarak talep etmesi halinde mahkemeye işçinin herhangi bir alacağının kalmadığını ispatlamak için yaygın olarak kullanılmaktadır. İbra sözleşmesi çalışma ilişkilerinde “ibraname” adıyla yaygın bir uygulama alanı bulmaktadır. İbra sözleşmelerinin geçerliliği sorunu, iş hukukunda “işçi yararına yorum” ilkesi çerçevesinde değerlendirilmiş ve ağırlıklı olarak Yargıtay kararları ışığında bir gelişim izlemiştir.

İşçi emeği karşılığında aldığı ücret ve diğer parasal hakları ile kendisinin ve ailesinin geçimini temin etmektedir. Bu açıdan bakıldığında bir işçinin nedensiz yere işvereni ibra etmesi hayatın olağan akışına uygun düşmemektedir. İş hukukunda ibra sözleşmeleri dar yorumlanmaktadır. İşverenin işçiye olan borçlarının asıl sona erme nedeni ifa olarak ele alınmaktadır. Borcun sona erme şekillerinden biri olan ibra sözleşmelerine iş hukuku açısından sınırlı biçimde değer verilmektedir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesinde “Ceza koşulu ve ibra” başlığı altında düzenlenmiştir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesinde;
“Hizmet sözleşmelerine sadece işçi aleyhine konulan ceza koşulu geçersizdir.
İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi, ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. Bu unsurları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür.

Hakkın gerçek tutarda ödendiğini ihtiva etmeyen ibra sözleşmeleri veya ibra beyanını muhtevi diğer ödeme belgeleri, içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir. Bu hâlde dahi, ödemelerin banka aracılığıyla yapılmış olması zorunludur.
İkinci ve üçüncü fıkra hükümleri, destekten yoksun kalanlar ile işçinin diğer yakınlarının isteyebilecekleri dâhil, hizmet sözleşmesinden doğan bütün tazminat alacaklarına da uygulanır” hükmü bulunmaktadır.
Buna göre ibranamelerin geçerli olması için;
İbra sözleşmesinin yazılı olması
İbra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması,
İbra konusu alacağın türünün ve miktarının açıkça belirtilmesi,
ödemenin hak tutarına nazaran noksansız ve banka aracılığıyla yapılması şarttır. 01.07.2012 tarihinden sonra düzenlenecek ibranamelerin buna aykırı düzenlenmesi halinde geçersiz sayılacaktır.

6098 sayılı Borçlar Kanunu’nun 420. maddesinde iş sözleşmesinin sona ermesinden bir ay içinde yapılan sözleşmelere geçerlilik tanınmayacağı bildirilmiştir. Aynı maddede alacağın bir kısmının ödenmesi şartına bağlı ibra sözleşmeleri (ivazlı ibra) ancak ödemenin banka kanalıyla yapılmış olması halinde geçerli sayılmıştır.

İş sözleşmesi her ne şekilde sona ererse ersin (geçerli neden, haklı neden, istifa, evlilik, emeklilik vb.) ibraname düzenlenmesi için feshi izleyen bir aylık sürenin beklenmesi gerekir. Bir aylık bekleme süresi kısmi ibra açısından işçinin bir kısım işçilik alacaklarının ödenmesinin bir ay süreyle gecikmesi anlamına gelse de bu durum temelde işçi yararınadır.

Burada dikkat edilmesi gereken bir aylık bekleme süresi ibra sözleşmelerinin düzenlenme zamanı ile ilgili olup ifayı ilgilendiren bir durum değildir. İşçinin fesih ile muaccel hale gelen kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve izin ücreti gibi haklarının ödeme tarihi bir ay süreyle ertelenmiş değildir.
İşverence yapılacak olan ödemelerin banka yoluyla yapılması zorunluluğunun getirilmesi de ödemeye dair ispat sorunlarını ortadan kaldıracaktır. Yasal düzenleme sadece işçinin alacaklı olduğu durumlar için işçi yararına kısıtlamalar öngörmekte olup işverenin cezai şart ve eğitim gideri talep ettiği yine işçinin vermiş olduğu zararın tazminine dair uygulamalarda ve hatta sebepsiz zenginleşme hükümleri çerçevesinde işçinin işverene borçlu olduğu durumlarda, taraflar, herhangi bir sınırlamaya tabi olmaksızın işçinin borçlarını ibra yoluyla sona erdirebileceklerdir.

Kaynak: www.resulkurt.com

Dr. Resul KURT

Dr. Resul KURT

1971 yılında Adıyaman’da doğdu. İlköğretimini Adıyaman 12 Eylül İlkokulunda, Orta Öğrenimini Gazi Ortaokulunda ve Adıyaman Lisesi’nde tamamladı. 1992 yılında İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden mezun oldu. Marmara Üniversitesi Sosyal Sigortacılık programında Yüksek Lisans eğitimini, Mali Hukuk programında doktora eğitimini tamamladı. Çalışma hayatına 1995 yılında, Sosyal Sigortalar Kurumu Genel Müdürlüğü Sigorta Teftiş Kurulu Başkanlığı’nda Sigorta Müfettiş Yardımcısı olarak başladı. 3 yıllık Müfettiş Yardımcılığı dönemini müteakip yeterlik sınavında başarılı olarak 1998 yılında Sigorta Müfettişliğine atandı. Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı Sigorta Teftiş Kurulu Başkanlığında Sigorta Müfettişi, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığında Müfettiş ve Başmüfettiş, Rapor Okuma Komisyonu Başkanı olarak çalıştı. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkan Danışmanlığı görevinde bulundu. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığında Başmüfettiş olarak sürdürdüğü görevinden istifa ederek ayrıldı. Marmara Üniversitesi SBMYO’nda ve BSYO'da Öğretim Görevlisi olarak görev yaptı. Bahçeşehir Üniversitesi BÜSEM İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Uzmanlığı sertifika programı koordinatörüdür. Kendisine ait danışmanlık şirketinde yönetici ortak olarak çalışmaktadır. Halen bir çok büyük kuruma çalışma hayatı, iş hukuku, sosyal güvenlik, iş sağlığı ve güvenliği konularında danışmanlık hizmeti veren bir şirkette yönetici ortaktır. Star Gazetesi ve Dünya Gazetesi’nde köşe yazarlığı, Ülke TV’de çalışma hayatı programının yapımcılığı ve sunuculuğunu yapmaktadır. Vergi, Sosyal Güvenlik, İş Hukuku, İşsizlik, İstihdam, Özürlü Hakları, Çalışma Hayatı, İş Sağlığı ve Güvenliği, İşçi ve İşveren Hakları ve Yükümlülükleri, Muhasebe ve Denetim konularında çok sayıda ulusal ve uluslararası sempozyumda tebliğ sundu, bir çok ilde seminer ve konferanslara konuşmacı olarak katıldı Sosyal güvenlik reformu, kıdem tazminatı, sağlık sistemi ve çalışma hayatı sorunlarının tartışıldığı ulusal televizyon kanallarında yayınlanmış çok sayıda programa katıldı. ESERLERİ A- Yüksek Lisans Tezi Sosyal Sigortalarda Denetim ve Özel Bir Denetim Yöntemi Olarak Asgari İşçilik Uygulaması (Marmara Üniversitesi Bankacılık ve Sigortacılık Enstitüsü, 1999, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi) B- Doktora Tezi Vergi Hukuku Açısından Hizmet Akdi (Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2010, Doktora Tezi) C- Yayınlanmış Kitapları 1- Yargı Kararlarıyla Donatılmış SSK ve Bağ-Kur Yasası, (Alfa Yayınları - 1998) 2- Soru ve Cevaplarla Türk Sosyal Güvenlik Mevzuatı, (İSMMMO Yayını - 2002) 3- İş Hukuku ve Sosyal Sigorta Mevzuatında Usul ve Esaslar, (İSMMMO Yay.–2. Baskı 2003). 4- Açıklamalı Karşılaştırmalı 4857 Sayılı İş Kanunu, (İSMMMO Yayını - 2003). 5- 4857 Sayılı İş Kanunu Açıklama ve Yorumu, (Süryay Diyalog Dergisi Özel Ek - 2003). 6- Sosyal Güvenlik Rehberi, İSMMMO Mali Çözüm Dergisi Özel Ek - 2005). 7- İş ve Sosyal Güvenlik Mevzuatında İşveren Yükümlülükleri ve 2005 Yılında Uygulanacak Para Cezaları, (Süryay Diyalog Dergisi Özel Ek - 2005) 8- İş Hukuku Mevzuatında Usul ve Esaslar, (İSMMMO Yayını – 1. Baskı 2006) 9- 5510 Sayılı SSGSS Kanunu -Karşılaştırmalı ve Açıklamalı, (İSMMMO Yayını - 2008) 10- 66 Başlıkta Sosyal Güvenlik Reformu Rehberi, TİEM Yay., İstanbul 2008, 11- Sosyal Güvenlik Reformu Yorum ve Açıklaması, Yaklaşım Yay., Ankara, 2008 12- Tüm Yönleriyle Sosyal Güvenlik Reformu, (Süryay Diyalog Dergisi Özel Ek - 2008), 13- Sosyal Güvenlik Reformu Rehberi, TİEM Yay., İstanbul 2008, 14- Sosyal Güvenlik Reformu Yorum ve Açıklaması, Yaklaşım Yay., 4. Baskı, Ankara, 2008 15- Vergi ve Sosyal Güvenlik Mevzuatında Ücret, Tazminat Harcırah ve Diğer Ödemeler, TÜRMOB Yayını, Ankara 2012. 16- Açıklamalı Ve Uygulamalı Sosyal Güvenlik Rehberi, İSMMMO Yayını – 2012 17- Herkes İçin İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi, Seçkin yayıncılık,2013. 18- İş Sözleşmesinin Feshi Ve İş Güvencesi Uygulaması, RS yayıncılık,2013. D- Yayınlanmış Makaleleri 1- Diyalog, 2- Yaklaşım, 3- Sosyal Güvenlik Dünyası, 4- Vergi Dünyası, 5- Mali Kılavuz, 6- Mali Çözüm, 7- Legal Mali Hukuk, Gibi mesleki dergilerde yayınlanmış 2.000’in üzerinde makalesi bulunmaktadır.

Sevebilirsin...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.